blog MariiGerity
środa, 21 styczeń 2009 - 06:32, napisałam w temacie Emocje
Komentarzy: 3.

Czym jest emocja? - cz. II

Trudności definicyjne i klasyfikacyjne zjawisk emocjonalnych.
Autor artykułu: dr n. med. Katarzyna Kucharska-Pietura.

Co to są emocje?

Od ponad stu lat prowadzone są dyskusje z pozycji psychologicznych, fizjologicznych oraz filozoficznych nad dokładną i jednoznaczną definicją emocji. Trudności wynikają z ilościowej przewagi subtelnych odcieni emocji nad słowami wymaganymi do ich określenia.

Termin emocja wywodzi się od łacińskiego czasownika movere, co oznacza poruszyć i sugeruje skłonność do działania zawierającą się w każdej emocji.

Powszechnie emocje uznaje się za ważne elementy motywacji do działania. Innymi słowy, stanowią one mniej lub bardziej utrwalone "pogotowie do czynności". Zatem można wyróżnić dwa znaczenia emocji: chwilowe przeżycie, albo utrwalone dyspozycje [1]. Na poziomie fenomenologicznym emocje określa się jako stymulator wszelkiego działania.

Według Izarda [2] - emocje to pojęcie obejmujące neurofizjologiczny, neuromięśniowy i fenomenologiczny aspekt. Na poziomie neurofizjologicz-nym emocje określa się przede wszystkim jako elektrochemiczną aktywność o.u.n., szczególnie podwzgórza, układu limbicznego, a także nerwów twarzowego i trójdzielnego. Skórne zakończenia nerwowe twarzy i proprioreceptory w mięśniach twarzy także biorą udział w regulacji emocjonalnej na poziomie neurofizjologicznym. Poziom neuromięśniowy emocji ujawnia się jako gra mimiczna oraz niewerbalna ekspresja ciała, tj. gesty, pozy, odpowiedź trzewna.

Watson [3] określił emocje jako odziedziczony wzór reakcji, szczególnie w obrębie trzewi i gruczołów wewnętrznego wydzielania.

Krytycznie do koncepcji Watsona ustosunkował się fizjolog angielski Cannon [4]. Zakwestionował on model emocji oparty na koncepcji zmian trzewnych i upowszechnił nowatorski wówczas model emocji jako procesów zachodzących w jądrach wzgórza. Cannon jako pierwszy uznał emocje jako przejaw czynności złożonych mózgu (niemniej jednak należących do domeny fizjologii), wykazując doświadczalnie ścisły związek stanów emocjonalnych z funkcjonowaniem narządów wewnętrznych.

Papez [5] zakładał, że stany emocjonalne są wynikiem działania czynnika obwodowego (impulsów z ekstero- i interoreceptorów, docierających ostatecznie do jąder wzgórza i zakrętu obręczy) oraz czynnika psychicznego lokalizowanego w korze mózgowej. Ogniwem łączącym korę z podwzgórzem jest zakręt obręczy, postrzegany przez Papeza jako centrum doświadczania emocji.

Skinner (cyt. za [2]) emocje definiował jako rodzaj hipotetycznego stanu mocy lub słabości, wyrażonej w jednej czy wielu odpowiedziach na różną stymulację.

Plutchik [6, 7] postrzegał emocje w kategoriach podstawowych, biologicznych procesów adaptacyjnych, wspólnych dla wszystkich żywych organizmów.

Natomiast Arnold [8] wysunęła hipotezę, że fenomenologia emocji powinna być prowadzona w kierunku poszukiwania ich „korowego” podłoża. Opisała dwa neuronalne układy zaangażowane w regulację mechanizmów emocjonalnych.

Przedstawione przykłady definicji emocji wskazują na dużą niespójność w taksonomii. Jedni autorzy opisują je odwołując się do zmian fizjologicznych, inni - jako subiektywne odczucia, doświadczane w sytuacjach je wyzwalających. Trudność zdefiniowania procesów emocjonalnych wynika stąd, że emocje przeważnie są integralnie związane z innymi przeżyciami i rzadko występują samodzielnie.

Cechy emocji

Znajomość poszczególnych cech emocji ułatwia ich opis. Emocje dla przeżywającego je podmiotu są dodatnie lub ujemne. Różnią się więc znakiem [9]. W przypadku emocji dodatnich, np. radości, jednostka zazwyczaj skłania się do podtrzymywania stanu emocjonalnego. Natomiast emocje ujemne, np. lęk, budzą na ogół potrzebę przerwania ich kontynuacji. Emocje cechują się różną siłą, czyli natężeniem. Według Reykowskiego [10], siłę procesu emocjonalnego można określić jako natężenie tendencji do wykonania reakcji odpowiadającej danej emocji. Siła jest tym większa, im większe przeszkody wewnętrzne lub zewnętrzne muszą się pojawiać, aby powstrzymać występowanie reakcji emocjonalnej. Emocje o dużej sile wybiórczo obniżają percepcję, jak i upośledzają inne procesy poznawcze, np. upośledzają swobodne i logiczne myślenie. Różny bywa okres utrzymywania się emocji, czyli ich trwałość.

Na podstawie podstawowych cech emocji, jak natężenie i trwałość wyróżniono:

  • nastroje - stany emocjonalne o nieznacznym natężeniu i długim okresie trwania;
  • wzruszenia - stany emocjonalne charakteryzujące się nagłym początkiem i krótkim czasem trwania;
  • afekty - silne wzruszenia, stany fizjologiczne charakteryzujące się nagłym początkiem, znacznym natężeniem, wyraźnymi objawami wegetatywnymi, krótkim czasem trwania oraz znużeniem po ustąpieniu afektu [9].

Różnice siły motywacyjnej wyraża cecha zwana głębokością emocji. Emocje głębokie skłaniają do długotrwałego działania w określonym kierunku. Typowym ich przykładem są emocje związane z ideami nadwartościowymi [9].

Do cech emocji zalicza się również ekspresję i przedmiot emocji. Ekspresja emocji (encoding) jest zewnętrznym wyrazem stanu emocjonalnego i przejawia się w mimice, gestach i manifestacji fizjologicznej. Biorąc pod uwagę, że emocja wyraża stosunek do kogoś lub czegoś, wskazanie przedmiotu emocji zwykle nie należy do trudnych zadań.

Ekman [11] wyróżnił siedem właściwości emocji:

  • automatyczną ocenę sytuacji,
  • niezmienność w zdarzeniach poprzedzających pojawienie się emocji,
  • występowanie u innych naczelnych,
  • szybkie wzbudzanie,
  • krótkotrwałość,
  • powstawanie mimowolne,
  • zróżnicowanie wzorców reagowania fizjologicznego.
Uwagi:

Artykuł opublikowany jest za zgodą i dzięki uprzejmości autora: dr n. med. Katarzyna Kucharska-Pietura, Katedra i Klinika Psychiatrii AM w Lublinie.
Książki tej autorki (ponad 50 pozycji!) można znaleźć w: medbook.com.pl.

Piśmiennictwo
1. Grzywa A.: Tendencyjność myślenia. Wydawnictwo „Delfin”, Lublin 1995, 49
2. Izard C.: The face of emotion. Appleton-Century-Crofts, New York 1971, 207
3. Watson J.B.: Behaviorism. Norton, New York 1924, 10
4. Cannon W.B.: The James-Lange theory of emotions: a critical examination and an alternative theory. American Journal of Psychology 1927, 39, 106–124
5. Papez J.W.: A proposed mechanism of emotion. Archives of Neurological Psychiatry 1937, 38, 725–743
6. Plutchik R.: The role of muscular tension in maladjustment. Journal of General Psychology 1954, 50, 45–62
7. Plutchik R.: What is an emotion? The Journal of Psychology 1965, 61, 295–303
8. Arnold M.B.: In defence of Arnold’s theory of emotion. Psychological Bulletin 1968, 70, 283–284
9. Bilikiewicz A.: Psychiatria dla studentów medycyny. PZWL, Warszawa 1998, 80
10. Reykowski J.: Eksperymentalna psychologia emocji. KiW, Warszawa 1974, 14
11. Ekman P.: Wszystkie emocje są podstawowe. [w:] Ekman P., Davidson J.R. (red.): Natura emocji. GWP, Gdańsk 1998, 23

Komentarze:

poniedziałek 09.02.2009 11:27, lenamil

plagiat...

poniedziałek 09.02.2009 11:31, MariaGerita Za Wikipedią (autorzy, Licencja: GNU FD):
Plagiat (łac. plagium - kradzież) - skopiowanie cudzej pracy/pomysłu (lub jej części) i przedstawienie pod własnym nazwiskiem, np. obrazu, grafiki, fotografii, odkrycia, piosenki, wiersza, wynalazku, pracy magisterskiej, pracy doktorskiej, publikacji naukowej. Plagiat oznacza – w języku potocznym – kradzież utworu lub pomysłu. Plagiatem jest przywłaszczenie sobie autorstwa cudzego utworu lub jego fragmentu.

Powyższy artykuł opublikowałam za zgodą i dzięki uprzejmości jego autorki: dr n.med. Katarzyny Kucharskiej-Pietura z zachowaniem autorstwa.
niedziela 13.02.2011 00:31, kozodol

Artykuł raczej wprowadza zamieszanie poznawcze i nie daje opisu emocji.

Napisz komentarz